Kosovo

Kosovo

kosovo - Wikilingue - Encydia

Republika E Kosovës Република Косово Republika Kosovo Republica de Kosovo1
Bandièra Escut
Imne nacional: Euròpa     Principal (e vila mai poblada) Pristina 42°40′ N 21°10′ E Idiòmas oficiales Albanés E sèrbi2 Forma de govèrn Republica parlamentària jos administracion interina de l'ONU3 Cap MINUK President Primièr Ministre Lamberto Zannier Fatmir Sejdiu Hashim Thaçi Independéncia de facto Declarada De Serbia (pas reconeguda)1 17 de febrièr de 2008 Superfícia  • Totala  • % d'aiga de Frontièras Luòc 167º 10.887 km² 0% 700,7 km Populacion totala  • Totala  • Densitat Luòc 142º 1.804.838 (2009 est.)[1] 165,78 hab/km² PIB (nominal)  • Total (2010)  • PIB per cápita Luòc 136º USD 5.697 milions[2] USD 3.157[2] PIB (PPA)  • Total (2008)  • PIB per cápita Luòc 146º USD 5.300 milions[1] USD 2.937[1] IDH (2004) 0,733[3] (111º) – mièg Moneda Èuro (€, EUR) Gentilici Kosovar Huso Orari  • en estiu. UTC+1 UTC+2 Domeni Internet N/d Prefixe telefonic +381 Prefixe radiofonic N/d Còdi ISO KV (Pas oficial) Membre de: BM, CEFTA, FMI, UNPO 1La Republica de Kosovo es estada parcialament reconeguda per mai de 60 estats. Serbia, al bòrd de de divèrses estats e d'organizacions internacionalas, la reconeisson pas e la considèran part intègra de la Republica de Serbia. 2Los idiòmas turcs, romaní, bosnio e našinski son oficiales a nivèl regional. 3 L'administracion de Kosovo es a cargue de la MINUK establida per l'Organizacion de las Nacions Jonhudas.

Kosovo o Kósovo^[4] (Kosova o Kosovë en albanés , Косово o Косово и Метохија, Kosovo o Kosovo i Metohija en sèrbi ) es un territòri en disputa plaçat en la peninsula dels Balcans, en lo sudeste d'Euròpa . A una superfícia de 10.887 km² e es abitat per près de 2,2 milions de personas. La siá capitala es Pristina. Limita amb Montenegro, Albania, Macedònia e Serbia.

L'estatus de la Republica de Kosovo es motiu de disputa. Serbia considèra que Kosovo es una província autonòma dins lo sieu pròpri territòri, en compliment de la Resolucion 1244 del Conselh de Seguretat de las Nacions Jonhudas.^[5] Malgrat aiçò, lo govèrn sèrbi interven pas dirèctament en l'administracion d'aqueste territòri dempuèi 1999, doncas al finalizar la Guèrra de Kosovo la siá administracion demorèt en de mans de la Mission d'Administracion Provisionala de las Nacions Jonhudas en Kosovo e de l'OTAN .

Lo govèrn provisional de Kosovo declarèt unilateralmente la siá independéncia de Serbia lo 17 de febrièr de 2008 amb lo supòrt d'Estats Units e part de l'Union Europèa après la victòria del s'en referendum, en instaurant la Republica de Kosovo. Serbia, Rússia, Espanha e d'autres païses acceptèron pas aqueste fach unilateral ni reconeisson a la Republica de Kosovo coma Estat sobiran. A l'ora d'ara, la comunitat internacionala se tròba dividida entre una majoritat de païses qu'an reconegut oficialament l'independéncia de Kosovo, es quaus se vòlon pas la reconéisser e es quaus an declarat la siá neutralidad o las siás esperanças d'una evolucion positiva en los eveniments.

La Republica de Kosovo exercís la siá sobeiranetat sobratz la màger part del territòri kosovar. Malgrat aiçò, lo nòrd de Kosovo, de majoritat étnica sèrbia, es administrat autónomamente amb la coordinacion de l'Assemblada Comunitària de Kosovo e Metohija, organisme creat en junh de 2008 amb lo supòrt de la Republica de Serbia e qu'es pas reconegut pel govèrn de la Republica de Kosovo.^[6]

Contengut 1 Antecedents 2 Toponimia 3 Istòria 3.1 Dardania 3.2 Èra medieval 3.3 Dominacion otomana 3.4 Lo Kosovo yugoslavo 3.5 La Guèrra de Kosovo 3.6 La Mission de las Nacions Jonhudas (MINUK) 3.7 Declaracion d'independéncia 4 Politica 4.1 Govèrn e administracion 4.2 Reconeissença internacionala 4.3 Divisions administrativas 5 Geografia 6 Demografia 7 Economia 8 Cultura 8.1 Espòrts 9 Referéncias 10 Enlaces extèrnes

Antecedents

Kosovo es estat considerat istoricament lo brèç del pòbli sèrbi, e mai se la siá populacion actuala es majoritàriament d'origina albanés. Pendent l'existéncia de la Republica Federala Socialista de Yugoslavia conformèt la Província autonòma socialista de Kosovo, perteneciente a la Republica de Serbia. Après la dissolucion de Yugoslavia passèt a far partida de la Republica Federala de Yugoslavia, que seriá coneguda coma union de Serbia e Montenegro dempuèi 2003 fins a l'independéncia de Montenegro en 2006 .

Lo govèrn de Slobodan Milošević en Serbia suprimiguèt en 1989 l'autonomia de la província. Pendent los seguents 10 ans, una fòrta tension foguèt en s'acumulant entre Belgrad e Pristina. En 1999 esclatèt la Guèrra de Kosovo qu'afrontèt a la Republica Federala de Yugoslavia contra las tropas de l'OTAN e l'Armada de Desliurança de Kosovo.

Après la fin del conflicte belic, l'Organizacion de las Nacions Jonhudas establiguèt una mission de patz, la MINUK. E mai se Kosovo demorèt d'iure coma una província autonòma jol govèrn de la Republica de Serbia, la MINUK se mantendriá a cargue de l'administracion del territòri al bòrd de de dirigentas de l'etnia albanesa. Après de divèrses ans de disputas e de negociacions, Kosovo declarèt la siá independéncia lo 17 de febrièr de 2008, que cnjse es plan estat acceptada per 69 païses, incluses los Estats Units e la majoritat dels estats de membres de l'Union Europèa, es pas estat reconeguda per Serbia, los sieus aliadi e d'autres estats, coma Espanha.^[7]

Toponimia

L'origina del mot Kosovo sembla se remontar al mot d'origina eslavo "kos", que significa mirlo. Aquesta teoria sembla se confirmar amb lo fach qu'òm dels noms per designar en Kosovo Polje (luòc de la famosa batalha de Kosovo) es lo d'Amselfeld , que significa literalament en idiòma alemand “camp del mirlo”.

Dins la region, la prononciacion e l'escritura del nom vària considerablament entre los principales grops étnicos. Mentre los sèrbis preferisson la denominacion Kosovo, los albaneses utilizan Kojos va (o Kojos vë, en dependent del dialècte), prononciat tanben coma Jojos va.

Kosovo inclutz tanben lo territòri conegut coma Metohija, eth quau deriva del mot grèc μετόχια (metojia) que significa "tèrra possedida per la glèisa". Istoricament, los monastèris de la Glèisa Ortodoxa Serbia se localizèron principalament en aquesta region. Lo nom es en general preferit pels serbokosovares del temps que los albanokosovares o apèran Rrafsh i Dukagjinit ("meseta del duque Gjin" en aunor a un ancian nòble albanés). Pendent lo govèrn sèrbi, la zòna s'aperava oficialament "Kosovo e Metohija", e mai se s'utilizava de còps la contracción Kosmet.

Oficialament, lo territòri es aperat en dependent del ponch de vista del disputat estatus actual. Las autoritats independentistas utilizan lo tèrme Republica de Kosovo (Republika e Kosovës en albanés , Република Косово –Republika Kosovo– en sèrbi ), del temps que lo govèrn sèrbi l'apèra coma Província Autonòma de Kosovo e Metohija (Аутономна Покрајина Косово и Метохија –Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija– en sèrbi).

Istòria

Dardania

Se coneis pauc envolopa Kosovo abans del sègle XI. Se sap que pendent lo Neolítico, l'actual territòri de Kosovo foguèt jos domeni de l'aperada cultura de Vinča-Turdaş e de vestigis arqueologics de cavòts de l'Edat de Bronze e de Fèrre son estats trobadas en Metohija, mas pas dins la zòna orientala. Los dardanios e tribalios, de tribus indoeuropeas d'origina traco-ilirio, abitèron en lo luòc entre lo sègle IV e lo sègle III a. C. Cap al 160 a. C., La zòna comencèt a èsser conquistada pels romans e integrada a lo sieu Empèri coma part de la província d'Iliria, lo 59 a. C. La zòna, aperada Dardania, passariá a far partida de la Mesia Superiora en l'an 87 e constituiriá après la siá pròpria division près de l'an 284 jol govèrn de Diocleciano, amb capitala dins l'actuala vila de Niš (en lo sud de Serbia).

Cap a de fins del sègle VI e de principis del sègle VII, una onda de migracions de pòbles eslavos arribèron a la region jos domeni de l'Empèri bizantino, en se barrejant amb latines e tracio-ilirios qu'abitavan lo luòc. Lo Primièr Empèri Búlgaro conquistèt la zòna cap als ans 850, en essent reconquistada per Constantinopla lo 1018 jol comandament de l'emperaire Basilio II. Divèrses pichones reialmes de sèrbis s'establiguèron dins la zòna noroeste de Kosovo, en liderant la resisténcia eslava al domeni bizantino, mentre las culturas d'ambedós se barrejavan amb lo pas dels ans. Fin finala, la zòna demorariá jol domeni del principat sèrbi de Rascia après las victòrias de Stefan Nemanja contra lo principat de Duklja (actual Montenegro) e de lo sieu successor, Stefan Prvovenčani, en 1216 .

Èra medieval

Lo principat de Rascia unificariá los divèrses territòris abitats pels sèrbis al fenir lo sègle XII. Lo territòri de Kosovo e Metohija se convertiguèt cap al sègle XIII en lo còr del govèrn de la dinastia Nemanjić, que localizèt la capitala en Prizren . En mai, s'installèt en la region lo centre esperital de la Glèisa Ortodoxa Serbia, après que la siá Patriarcado se localizès en Peć e de divèrses monastèris faguèsson çò de meteis en la region de Metohija. Pristina Èra una de las principalas urbes del país e un important centre de comèrci que controtlava totas las rotas en en direccion cap los pòrts sobratz la mar Adriático. La minería èra una importanta industria en Novo Brdo e Janjevo, en arribant la primièra a produsir cap a 1450 mai de 6 tonas d'argent a l'an.

Lo principat atenheriá lo sieu maximal esplendor pendent lo reinatge de Stefan Uroš IV Dušan Nemanjić amb la formacion de l'Empèri Sèrbi en 1346 e transformèt la monarquia absolutista dins un govèrn feudal, en assignant las tèrras que forman a l'ora d'ara Kosovo a la familha dels Branković, successora dels House of Nemanjić. Cap a aquestes ans, la composicion étnica de la populacion kosovar e mai se èra majoritàriament d'origina sèrbi, existissián d'importantas comunitats albanesas, grèga e búlgara, en mai de de minèrs d'origina sajón e de comerçantas ragusanos.

A la mòrt de Stefan Dušan, l'empèri saturèt e se dissolguèt en divèrses feudos. Los sèrbis, enfrascados en divèrsas riñas intèrnas, èran flacas e indefensos davant un atac exterior, çò cual foguèt aprofiechat per l'Empèri otomano en plea expansion. Las tropas otomanas avancèron sobre rapidament los territòris basses domeni eslavo fins a s'afrontar en la decisiva batalha de Kosovo en lo cridat «Camp de Kosovo» (o Kosovo Polje), lo 28 de junh de 1389. En l'afrontament moriren los caps d'ambedoas armadas, lo prince sèrbi Lazar Hrebeljanović e lo sultán Murad I, e malgrat l'immensa superioritat numérica dels invasores, aquestes atenguèron una victòria pírrica. La desbranda en Kosovo s'integrèt a la mitologia nacionala sèrbia, mentre los otomanos atenguèron pas se far amb la dominacion sobratz Serbia, que mantenguèt la siá independéncia. Sonque en 1455 , l'Empèri otomano atenheriá fin finala conquistar Kosovo e derrotar definitivament als sèrbis.

Dominacion otomana

Après la conquista otomana, l'actual territòri kosovar passèt a far partida de Rumelia, que correspondiá a grandes rasgos al territòri abastat per l'Empèri en Euròpa. Divèrsas entitats administrativas, aperadas sanjak, se formèron en Kosovo a cargue d'un sanjakbeyi.

Lo principal cambiament après l'invasion foguèt lo procès d'islamización efectuat dins la zòna e que comencèt pauc après l'arribada dels otomanos. Malgrat qu'aquestes avián lo domeni absolut del territòri, anèt un procès lent e que prenguèt una quantitat considerabla del temps, almens d'un sègle, e que se concentrèt sobre a la debuta las vilas. Fòrça abitants crestianes adoptèron la nòva fe, principalament per rasons economicas e socialas a causa dels considerables beneficis e de dreches autrejats als musulmanes. Aquesta conversion foguèt principalament seguida per albaneses, que comencèron a aumentar en nombre front als abitants d'origina eslavo. La vida religiosa crestiana seguiguèt malgrat las dificultats, mas tant de glèisas ortodoxas coma catolicas e las siás fisèlas s'afrontèron a de nautes nivèls d'impòstes.

En 1689 , Kosovo anèt enòrmament desestabilizada per la guèrra entre los otomanos e lo Sacro Empèri Romano Germánico jol domeni de l'Ostal de Habsburgo. En octòbre d'aqueste an, una pichona fòrça austriana al comandament del margrave Ludwig von Baden atenguèt avançar fins a Kosovo, en capturant Belgrad en lo camin. Fòrça sèrbis jurèron leiautat als austriacs, en arribant qualqu'uns quitament a se jónher a l'armada de von Baden. Per la siá part, los albaneses donèron lo sieu supòrt als otomanos. A l'estiu seguent, malgrat aiçò, un contraataque otomano obliguèt als austrians a se retirar a la fortalesa en Niš , prèpa en Belgrad, e fin finala a retrocedir mai ailà del Danubio, en tornant en Ongria.

L'ofensiva otomana foguèt acompanhada per represalias sauvatjas e saqueos, principalament contra los sèrbis, per o cual fòrça se vegèron forçats a emigrar al bòrd de las tropas austrianas. Lo patriarca ortodoxo sèrbi Arsenije III fugiguèt al bòrd de mai de 30.000 eslavos segontes los sieus registres en l'eveniment conegut coma la Granda Migracion (Velike seobе en sèrbi ). Davant aquesta situacion, Kosovo se convertiguèt en una region de predominança étnico albanés, e mai se se mantenguèron de minoritats crestianas per fòrça sègles.

Cap a de fins del sègle XIX se donèt l'aparicion dels sentiments nacionalistas de la part dels albaneses, o cual repercutiguèt tanben en aqueles que vivián en lo territòri kosovar. Lo govèrn realizèt una reforma administrativa en creant en 1864 la província o vilayato de Kosovo, en abastant de territòris qu'incluson partís uèi d'Albania, de la Republica de Macedònia e de Montenegro. Malgrat aiçò, aquestas reformas foguèron pas sufisentas per aplacar los desirs de màger autonomia. Aital, lo 10 de julhet de 1878 se formèt la Liga de Prizren dins la vila kosovar de dich nom, a on quatre vilayatos d'etnia albanesa (en inclusent lo de Kosovo) s'alièren per lutar per la siá autonomia e per defendre lo territòri dels reialmes eslavos prèps, qu'avián derrotat als turcs en la recenta Guèrra Rus-Turca, e mai se la Liga seriá desintegrada en 1881 per de fòrças del sultanato.

Lo territòri veiriá la siá sòrt acarada pels resultats de la Primièra e Segonda Guèrra Balcanica. La desbranda definitiva de l'Empèri otomano en la primièra impliquèt lo retiri definitiu d'aquestes envolopa granda part dels Balcans, en inclusent Kosovo, e permetèt la formacion d'Albania amb la fin de formar una nacion-estada pels abitants de dicha etnia. Malgrat aiçò, la victòria en de dichas guèrras foguèt aprofiechada per Serbia per recuperar los ancians territòris jos lo sieu domeni, en inclusent Kosovo e lo nòrd de Macedònia, en daissant aital a un tèrç de la populacion albanesa foguèsse del nòu país.

Lo Kosovo yugoslavo

Après la Primièra Guèrra Balcanica de 1912, Kosovo anèt internacionalament reconegut coma una partida del Reialme de Serbia e Metohija se convertiguèt en partida del Reialme de Montenegro segontes lo Tractat de Londres, signat l'an seguent. L'integracion de Kosovo en Serbia provoquèt un fòrt cambiament demografic: miles de familhas albanesas se mudaron al nòu Estada-nacion fondat mentre las nòvas autoritats fomentèron un plan de colonizacion sèrbia e de procediments de neteja étnica, en inclusent de massacres contra albaneses.^[8] L'esclatament de la Primièra Guèrra Mondiala generariá una oportunitat pels albaneses de recuperar part de la siá autonomia, en s'aliant qualqu'uns de los sieus caps a las tropas d'Àustria-Ongria e del Reialme de Bulgaria que forcèron lo retiri de las tropas de sèrbias entre 1914 e 1915; malgrat aiçò, la participacion de las armadas de la Tripla Entente permetrián la desbranda dels Empèris Centrales e la victòria sèrbia.

En 1918 , amb la fin de la Granda Guèrra, Montenegro foguèt absorbido per Serbia e posteriorament aqueste país s'unificariá amb los territòris formats après la desintegración de l'Empèri austrohúngaro, en naissent aital lo Reialme dels Sèrbis, Croats e Eslovenos, qu'aqueririá en 1929 lo nom de Reialme de Yugoslavia. Kosovo foguèt dividit en de divèrsas administracions mendres e la persecucion d'albaneses contunhèt, denegándole estatus de minoritat al los considerar "secesionistas". Cap a 1922 , de grops albanokosovares denoncièron genocidi davant la Societat de Nacions e l'unificacion del territòri amb Albania, çò que foguèt denegado. En tant, cientos de miles d'albaneses fugiguèron del país e quitament lo govèrn yugoslavo establiguèt de convèrsas amb Turquia per la deportacion de 240.000 albanokosovares.^[9]

En lo marc de la Segonda Guèrra Mondiala, las armadas de las Poténcias de l'Ais ocupèron Yugoslavia en 1941 , desarticulándola en de divèrses territòris jos lo sieu domeni. Granda part de Kosovo foguèt liurada en la Granda Albania ocupada per l'Itàlia fascista, lo sud demorèt jos detla administracion del Reialme de Bulgaria e lo nòrd per la Serbia de Nedić. Pendent l'aucupacion, los grops armats albaneses locales (cridats Vulnetari) inicièron una campanha per establir un territòri kosovar homogéneamente étnico, per çò cual se realizèron redadas e de deportacions d'eslavos, josius e de gitans, çò que s'incrementariá après la capitulación italiana e l'aucupacion d'Albania de la part de l'Alemanha Nazi en setembre de 1943. S'aima qu'entre 10 mil e 30 mil sèrbis foguèron assassinats e mai de 100.000 fugiguèron de la zòna.^[10]

A mesura que las fòrças de l'Ais èran doblegadas per las tropas dels Aliadi, la resisténcia albanesa a l'aucupacion aumentèt e comencèron a desplaçar a las fòrças alemandas. Malgrat aiçò, l'estatus de Kosovo foguèt motiu d'afrontament entre los nacionalistas e partisanos comunistas: mentre los primièrs esperavan qu'un còp finalizat lo conflicte, Kosovo demorès en Albania, los segonds esperavan qu'un còp liberat e rearticulada Yugoslavia, aquesta cediguèsse lo territòri de forma pacifica. La victòria dels partisanos e lo supòrt d'aquestes a las tropas yugoslavas de Josip Broz Tito decidiguèt fin finala la permanéncia de Kosovo en la recentament formada Republica Democratica Federala de Yugoslavia en 1946 .

En 1946 , e coma recompensa pel supòrt a la desliurança yugoslava, lo regim de Tito creèc una division politica per Kosovo pel primièr còp dempuèi la fin de la dominacion otomana. En la nòva Republica Federala Populara de Yugoslavia, se formèt l'Airal autonòm de Kosovo e Metohija perteneciente administrativamente a la Republica Socialista de Serbia, amb cèrts gras d'autonomia, e qu'en 1963 obtendriá la qualitat de província. En lo marc de las politicas de Tito de "hermandad e unitat", l'autonomia cap a las desparièras etnias aumentèron pendent los ans 1970, en redusint lo poder dels sèrbis amb la fin d'evitar lo secesionismo. Aquò se concertariá en 1974 amb la nòva constitucion de la Republica Federala Socialista de Yugoslavia, que donariá origina dins la Província autonòma socialista de Kosovo. Amb aquesta autonomia, las escòlas foguèron capaças d'aplicar un plan d'estudis en idiòma albanés, lo govèrn local passèt a de mans de la comunitat albanokosovar e òm de las siás membras integrèt lo Concejo Federal del país amb capacitat de veto, en igualant lo sieu estatus als representants de la RS de Serbia, malgrat encara demorar administrativamente jos lo sieu losat.

La Guèrra de Kosovo

L'aumentacion de l'autonomia de Kosovo en favor dels albaneses generèt de fregadises amb la comunitat sèrbia, que fasiá partida encara importanta de la region e que se sentiá discriminada; en mai, la populacion kosovar èra cada còp mai albanesa, a causa de las nautas taxas de natalidad d'aquestes en comparason amb los sèrbis. Amb la mòrt de Tito en 1980 , las tensions étnicas s'acrecentaron en tota Yugoslavia e mai que mai en Kosovo. Mentre los albaneses faguèron de protèstas per obténer l'estatus de republica e la siá secesión de la RS de Serbia, los sèrbis reclamèron per mai dreches contra la discriminacion e la violéncia étnica. Cap a intervengudi del decènni dels ans 1980, en Serbia aumentèt lo nacionalisme, que foguèt encarnado per Slobodan Milošević e que n'aprofiechèt per fomentar la siá carrièra. Milošević Se convertiguèt rapidament en lo cap de Serbia e atenguèt modificar en 1987 de tala forma que los representants de Kosovo e Voivodina (la província autonòma de la RS de Serbia) en lo Conselh Federal anèsson elegits per la RS de Serbia, en aumentant lo poder d'aquesta division dins Yugoslavia. Aqueste cambiament foguèt resistit tant pels albanokosovares que generèron rapidament de protèstas coma tanben pels representants de las autras republicas socialistas (principalament, Croàcia e Eslovènia).

En 1989 , l'autonomia foguèt revocada e s'introdusiguèron una seria de mesuras qu'amendriguèron la participacion albanesa e propicièren quitament la percaça de 80.000 membres de dicha comunitat de los sieus trabalhs amb la fin qu'emigraran a d'autras regions, mentre se promoguèt la colonizacion sèrbia.^[11] Una nòva constitucion foguèt ratificada per l'Assemblada de Kosovo mentre de tancs e de veituras blindadas entornegèron lo luòc, era quau autregèt lo contraròtle de la policia, la justícia, l'economia, lo sistèma d'educacion e politicas de lenga al governi sèrbi. Los problèmas se repetiguèron en d'autras parts del país, çò que somat al procès de democratización experimentat donèron origina a la dissolucion de Yugoslavia. En un parelh d'ans, quatre de las sièis de republicas que formèron lo país declarèron la siá independéncia entre 1991 e 1992, Serbia e Montenegro conformèron la Republica Federala de Yugoslavia, e aquestes nòus païses s'afrontèron en una seria d'afrontaments belics.

Kosovo, encara oficialament partís de Serbia, declarèt la siá independéncia lo 22 de setembre de 1991, era quau seriá aprovada gaireben unánimemente per la populacion albanesa. Una seria d'institucions governamentalas parallelas foguèt creada pendent los ans 1990 jol lideratge d'Ibrahim Rugova, elegit en 1992 coma President de Kosovo, mas aqueste govèrn foguèt pas reconegut internacionalament. Cap a aquesta epòca, foguèt fondat l'Armada de Desliurança de Kosovo (UÇK) destinat a defendre l'autonomia albanesa establida en aquestes ans. Divèrses afrontaments entre las guerrilhas de l'UÇK e las armadas yugoslavos se realizèron mas sonque cap a 1998 generèron interès en la comunitat internacionala. Divèrsas organizacions ensagèron aténher un acòrd de patz que fin finala pas foguèt atengut. La descobèrta d'assassinats massius d'albaneses en la localitat de Račak influiguèron a las poténcias occidentalas a intervier dirèctament en lo conflicte per evitar lo genocidi e la neteja étnica, de forma similara a çò d'arribat d'ans abans en la Guèrra de Bòsnia. Posteriorament, tre l'an 2000, apareguèron d'informes que las donadas de victimas, mai que mai en Račak, èran estats manipulats amb l'objectiu de precipitar l'intervencion de l'OTAN.^[12]

Après del fracàs de la ronda de negociacions de Ramboulliet, l'Organizacion del Tractat de l'Atlantic Nòrd (OTAN) inicièt l'ofensiva contra lo govèrn yugoslavo, en donant inici oficialament a la Guèrra de Kosovo. Entre lo 24 de març e lo 10 de julhet de 1999, l'OTAN bombardèt de divèrses objectius en Serbia (principalament dins la siá capitala, Belgrad), mentre aquesta respondèt amb de divèrses atacs cap als civils albaneses en Kosovo, en generant un enòrme éxodo d'aquesta comunitat. Segontes de Nacions Jonhudas, mai de 848.000 personas se convertiguèron en de refugiats,^[13] mentre la chifra de mòrtes superèt los 10.000 civils e la de despareguts, mai de 3.000.^[14] Pendent la guèrra, Robin Cook, ministre britanic d'Afars Exteriors, arribèt a afirmar que la chifra de mòrtes atenhiá los 300.000.^[15] Après de meses de trabalh, las equipas del Tribunal Penal Internacional per l'ex Yugoslavia avián comptabilizat pas que 2.018 còsses exhumados.^[15]

Qualques istorians sostenon que la guèrra de Kosovo faguèt partida d'una campanha orquestada per Estats Units amb l'objectiu d'aumentar lo sieu contraròtle en los Balcans e derribar lo regim de Milošević.^[16] Per aiçò, s'argumenta que las chifras de mòrtes foguèron aumentadas,^[15] e qu'efectius d'intelligéncia nòrd-americana collaborèron amb la guerrilha de l'UÇK, a qui adiestraron per la siá lucha contra las fòrças federalas yugoslavas.^[17]

La Mission de las Nacions Jonhudas (MINUK)

Après la desbranda de Serbia en la Guèrra de Kosovo, lo Conselh de Seguretat de las Nacions Jonhudas adoptèt la Resolucion 1244 amb la fin de donar una solucion transitoria al problèma kosovar. Lo territòri de Kosovo, e mai se se mantenguèt d'iure coma part de la RF de Yugoslavia, passèt a èsser administrat de forma autonòma e provisionala per la Mission d'Administracion Provisionala de las Nacions Jonhudas en Kosovo (MINUK) mentre la seguretat e estabilitat de la zòna e la conservacion del naut al fuòc foguèt encargada a la fòrça multinacionala KFOR. Malgrat aquò, se realizèron de divèrses actes de venjança de la part d'albaneses contra la comunitat sèrbia, çò que provoquèt l'éxodo d'aquestes cap a Serbia; e mai se las chifras vàrian segontes la font, aquestas vàrian entre los 65.000 e los 250.000 desplaçats. Autres grops de sèrbis formèron enclaves dins qualques zònas del país, mai que mai en lo sector al nòrd del riu Ibar.

Amb los ans, s'atenguèt cèrta estabilitat en Kosovo, a excepcion d'una onda de violéncia en 2004 , rapidament contarotlada. En 2001 , la MINUK decidiguèt liurar part del govèrn a la comunitat albanokosovar, en se formant las Institucions Provisionalas d'Autogovèrn en lo marc del nòu marc constitucional adoptat. Aital, s'establiguèron l'Assemblada de Kosovo, la Presidéncia e lo cargue de Primièr Ministre, que se realizèron per el las primièras eleccions nacionalas en Kosovo a de fins d'aqueste meteis an.

Segontes çò d'establit per la Resolucion 1244, s'establiguèt un procès destinat a aténher un acòrd pel futur estatus de Kosovo. Los representants de la Republica Federala de Yugoslavia (qu'en 2002 se convertiguèt en Serbia e Montenegro, e qu'en 2006 seriá representada unicament per la Republica de Serbia) postulaban que la Resolucion 1244 garantissiá que Kosovo contunhès d'èsser part intègra del país amb de divèrses gras d'autonomia, mentre los caps kosovares afirmèron que l'unica solucion èra l'independéncia . Lo 7 d'octòbre de 2005, l'ONU recomandèt al Conselh de Seguretat l'inici de convèrsas per aténher un acòrd sobratz l'estatus definitiu per la region, amb basa en l'informe elaborat per l'enviat especial de Kofi Annan.

Declaracion d'independéncia

Lo 26 de genièr de 2007, lo finés Martti Ahtisaari, enviat especial de l'ONU per Kosovo, donèt a conéisser los detalhs preliminares de la siá proposicion per un estatus definitiu de la província. E mai se lo tèxt mencionèt pas dirèctament l'independéncia, de divèrses ponchs apuntavan a ela coma la membresía en d'organizacions internacionalas, l'adopcion de simbòls nacionales e d'un còs de seguretat pròpria. La proposicion foguèt refusada per Serbia e per Rússia , la siá principala aliat e amb poder de veto en lo Conselh de Seguretat; en tant, foguèt benvenguda per las autoritats kosovares, Estats Units e lo Reialme Jonhut. Lo 3 d'abril, Ahtisaari (qui recebriá posteriorament lo Prèmi Nobel de la Patz per lo sieu trabalh en Kosovo, entre d'autres luòcs) prepausèt l'"independéncia supervisada" de Kosovo de la part de la comunitat internacionala per protegir a las comunitats minoritàrias, çò cual foguèt nauament negligit per de sèrbis e russes. En decembre de 2007, l'Union Europèa decidiguèt l'envio d'una "mission estabilizadora" (EULEX) a la region de Kosovo destinada al traspàs de la mission de l'ONU en Kosovo a de mans europèas.^[18]

Lo refús de la proposicion d'Ahtisaari daissèt en ponch mòrt las convèrsas. Aital, las autoritats kosovares anoncièron las siás intencions de proclamar la siá declaracion d'independéncia de forma unilaterala davant la fin del procès diplomatic. Aqueste anóncia se concretèt fin finala, lo 17 de febrièr de 2008 quand lo Parlament de Kosovo, amassat en session especiala, proclamèt la siá independéncia jol nom de Republica de Kosovo.^[19] Estats Units, lo Reialme Jonhut e França apiegèron dobertament la declaracion, mentre Serbia e Rússia la refusèron totalament. Divèrsas protèstas se realizèron en Belgrad contra la declaracion, mentre la majoritat dels païses de l'Union Europèa e dels estats balcanics reconeguèron oficialament dins lo nòu país. Malgrat aiçò, a causa de l'oposicion russa e lo sieu poder de veto, aquesta es pas estada acceptada per las Nacions Jonhudas.

Serbia anoncièt que reconeisseriá pas lo nòu estat e decidiguèt presentar una sollicitud davant la Cort Internacionala de L'Aia respecto a la legalitat de la declaracion, sollicitud que foguèt aprovada per l'Assemblada Generala de las Nacions Jonhudas lo 8 d'octòbre de 2008, amb 77 vòts en favor, 6 en contra e 74 abstencions.

Politica

Govèrn e administracion

Actualament, lo govèrn e administracion de Kosovo son dominats principalament per las institucions constituidas coma part de la Republica de Kosovo, jos dirigencia principalament albanokosovar, amb l'excepcion dels territòris de predominancia étnica sèrbia en Kosovo del Nòrd.

Las institucions de la Republica de Kosovo an la siá origina en aquelas creades pendent l'administracion de la Mission d'Administracion Provisionala de las Nacions Jonhudas en Kosovo (MINUK). Après la fin de la Guèrra de Kosovo, la Resolucion 1244 del Conselh de Seguretat de las Nacions Jonhudas establiguèt l'administracion d'un protectorado internacional sobre la Província Autonòma de Kosovo, era quau se mantendriá d'iure coma part del territòri de la Republica de Serbia (part de la Republica Federala de Yugoslavia e de Serbia e Montenegro successivament fins a 2006 ).^[5] D'acòrd a las disposicions de la MINUK, en 2001 s'establiguèt un marc constitucional que donèt pas a la formacion de las Institucions Provisionalas d'Autogovèrn de Kosovo (IPAG), en liurant aital de forma graduala part de l'administracion del territòri als politics kosovares, principalament d'etnia albanesa. E mai se la MINUK agís encara en Kosovo, granda part de l'administracion de Kosovo foguèt liurada a las IPAG, es quaus se convertiguèron en las institucions de la Republica de Kosovo après la siá declaracion d'independéncia, lo 17 de febrièr de 2008.

La Republica de Kosovo es una republica democratica representativa de tipe parlamentari, segontes çò d'establit per la Constitucion de la Republica de Kosovo qu'entrèt dins vigor lo 15 de junh de 2008.^[20] Aquesta constitucion, pas reconeguda per Serbia ni la populacion de Kosovo del Nòrd, establís coma cap d'Estat al President de Kosovo, cargue ostentado per Fatmir Sejdiu dempuèi 2006. Lo poder executiu es dins de mans del Primièr Ministre, qui es en mai lo cap del govèrn. Après las eleccions parlamentàrias realizadas a de fins de l'an 2007, dich cargue es ocupat dempuèi lo 9 de genièr de 2008 per Hashim Thaçi, membre del Partit Democratic de Kosovo (PDK).

Lo Parlament de Kosovo es unicameral e es compausat per 120 membres, que 100 ne son elegits dobertament e 20 son distribuits entre las divèrsas minoritats étnicas del territòri (10 pels sèrbis e 10 para d'autras). Los principales partits son lo socialdemocrata Partit Democratic (PDK), la conservadora Liga Democratica (LDK) e la centrista Aliança per un nòu Kosovo (ANK). Après las eleccions parlamentàrias de novembre de 2007, lo govèrn demorèt en de mans de la coalicion liderada pel PDK (qu'atenguèt 34,3% dels vòts e 37 bancs) e la LDK (amb 22,6% de la votacion e 25 parlamentaris elegits), mentre l'ANK obtenguèt 12,1% dels vòts e 13 parlamentaris. Las eleccions, malgrat aiçò, son estats continualament boicotadas per la minoritat sèrbia, amb una participacion d'a pena 5% d'aquestes en 2007.^[21]

E mai se granda part de l'administracion siatz dins de mans del govèrn local, cèrts tèmas son encara liderats per la MINUK, mai que mai en çò que tanh a defensa, seguretat intèrna e divèrsa de prètzfaches en los sectors de Kosovo del Nòrd. La MINUK es presidida pel Representant Especial de la Secretaria Generala de Nacions Jonhudas, cargue ostentado per l'italian Lamberto Zannier dempuèi junh de 2008. La seguretat intèrna es a cargue de l'unitat militara KFOR (establida en 1999 per l'OTAN e Rússia), los servicis multiétnicos de policia e los Còsses de Proteccion de Kosovo. En mai, es dins procès l'establiment de la mission EULEX a cargue de l'Union Europèa per la mantenença de la patz e l'òrdre en lo territòri kosovar.

La Republica de Serbia considèra que lo territòri de Kosovo seguís jos la siá sobeiranetat d'acòrd a çò estipulado per la Resolucion 1244 del Conselh de Seguretat de las Nacions Jonhudas e considèra illegalas a las institucions establidas per la Republica de Kosovo. Lo govèrn sèrbi en Kosovo es jol comandament del Ministèri de Kosovo e Metohija, fondat lo 15 de mai de 2007 e liderat per Goran Bogdanović del Partit Democratic de Serbia dempuèi lo 9 de julhet de 2008.^[22] Localament, l'administracion sèrbia s'exercís principalament en Kosovo del Nòrd e qualques enclaves en lo sud de Kosovo a travèrs de l'Assemblada Comunitària de Kosovo e Metohija, compausada per 45 representants de 26 municipalitats e amb sedença dins la vila de Mitrovica.^[23] En julhet de 2008, lo govèrn de Serbia organizèt d'eleccions localas dins de dichas zònas jos la siá administracion per determinar als representants de l'Assemblada, malgrat lo refús tant de las institucions de la Republica de Kosovo coma de la MINUK.^[24]

Reconeissença internacionala

Lo 17 de febrièr de 2008, lo Parlament de Kosovo aprovèt la declaracion d'independéncia unilaterala respecto en Serbia , en un procès apiejat per Estats Units e l'Union Europèa. 109 dels 120 de deputats del parlament votèron en favor de la secesión, del temps que los deputats restants (d'origina sèrbi) boicotèron la session.^[25]

Dempuèi la declaracion d'independéncia fins a l'actualitat, 69 païses de membres de las Nacions Jonhudas an reconegut l'independéncia de la Republica de Kosovo: Afganistan, Albania, Alemanha, Arabia Saudita, Australia, Àustria, Bahréin, Belgica, Belize, Bulgaria, Burkina Faso, Canadà, Colómbia, Comores, Corèa del Sud, Còsta Rica, Croàcia, Dinamarca, los Emiratos Arabes Jonhuts, Eslovènia, Estats Units, Estònia, Finlàndia, França, Gàmbia, Ongria, Irlanda, Islàndia, las Ilhes Marshall, Itàlia, Japon, Jordania, Letònia, Libèria, Lituània, Liechtenstein, Luxemborg, Malàisia, las Maldivas, Malta, la Republica de Macedònia, Malawi, Mauritània, los Estats Federats de Micronèsia, Mónegue, Montenegro, Nauru, Norvègia, Naua Zelanda, los Païses Basses, Palaos, Peró, Panamà, Polònia, Portugau, la Republica Chèca, la Republica Dominicana, lo Reialme Jonhut, Samòa, Sant Marino, Senegal, Sierra Leone, Somalia, Swazilàndia, Suècia, Soïssa, Turquia, Vanuatu e Jiboti. Entre aquestes estats se tròban 22 dels 27 de membres de l'Union Europèa, 22 dels 27 de membres de l'OTAN e 7 dels 8 de membres de la G8. En mai, la Republica de China a ofrit la siá reconeissença, malgrat que Kosovo l'a pas reconeguda.

D'autra banda, de divèrsas desenas de païses que se tròban entre el Algèria, Argentina, Azerbaidjan, Bielorussia, Chipre, Georgia, Eslovaquia, Espanha, Cazacstan, Moldàvia, Romania, Rússia, Sri Lanka, Veneçuèla, Vietnam e unes autres an anonciat lo sieu refús a la declaracion d'independéncia de Kosovo e lo sieu respècte a l'integritat territoriala de Serbia. Per la siá part, Brasil espera un prononciament del Conselh de Seguretat de las Nacions Jonhudas per prene una decision definitiva; d'autres païses esperan tanben lo prononciament oficial del Conselh de Seguretat coma Chile, Jordania, Mexic, Tailàndia e Uruguai.

En çò que tanh a d'organizacions internacionalas, la Republica de Kosovo a pas sollicitat la siá membresía davant l'Organizacion de las Nacions Jonhudas a causa de l'anonciat veto de Rússia en lo Conselh de Seguretat. En lo cas de l'Union Europèa, e mai se aquesta reconeis pas de païses formalament, existís pas una politica oficiala qu'accèpte l'independéncia de Kosovo doncas que per o far es de besonh l'unanimitat de las siás membras, era quau s'es pas atengut; malgrat aiçò, lo Parlament Europèu o a fach òc de forma particulara.^[26] Lo Fons Monetari Internacional reconeguèt en junh de 2008 l'independéncia de Kosovo e inicièt lo procès d'integracion d'aqueste coma membre permanent;^[27] fin finala, lo 5 de mai de 2009 foguèt acceptat coma membre del FMI amb 96 vòts en favor.^[28] Aqueste fach propicièc la siá sollicitud d'incorporacion dins lo Banc Mondial, era quau foguèt aprovada lo 4 de junh de 2009 e oficializada lo 29 de junh,^[29] en obtenent aital la siá primièra membresía a un organisme especializat de las Nacions Jonhudas. Après dicha situacion, Kosovo postularía a entrar al Conselh d'Euròpa, qu'a de besonh per el lo supòrt de dos tèrces de los sieus membres.^[30]

Divisions administrativas

Kosovo es dividit en 7 districtes (alb.: rreth, Èsser.: дистрикт –distrikt–), Es quaus a lo sieu còp se subdividen en 30 municipalitats (alb.: komuna, Èsser.: општина –opšTina–). Aquesta division foguèt establida per la MINUK en 1999 , en remplaçant los ancians cincos de districtes establits per la Republica Federala de Yugoslavia, e foguèt heredada per la Republica de Kosovo; las autoritats de sèrbias utilizan encara l'anciana division administrativa.

Nom (alb. / Èsser.) Mapa Capitala Municipalitats Djakovica Gjakovë / Đakovica Djakovica Đakovica Decane Orahovac Gnjilane Gjilan / Gnjilane Gnjilane Gnjilane Kosovska Kamenica Vitina Mitrovica Mitrovicë / Kosovska Mitrovica Kosovska Mitrovica Kosovska Mitrovica Leposavić Srbica Vučitrn Zubin Potok Zvečan Peć Pejë / Peć Peć Peć Istok Klina

Nom (alb. / Èsser.) Mapa Capitala Municipalitats Pristina Prishtinë / PrišTina Pristina Pristina Glogovac Kosovo Polje Lipljan Novo Brdo Obilić Podujevo Prizren Prizren / Prizren Prizren Dragaš Suva Reka Mališevo Uroševac Ferizaj / Uroševac Uroševac Uroševac Štimlje Canhačanik Štrpce

Geografia

Kosovo se plaça en lo centre de la Peninsula dels Balcans, amb una forma a grandas rasgos romboidal e sens accès dirècte a la mar. S'estend entre las longituds 41°50’58’’ e 43°15’42’’ Nòrd e las latituds 20°01’30’’ e 21°48’02’’ Èst.^[31] Lo sieu territòri ocupa una superfícia de 10.887 km², un airal similar a la de Jamaica o Qatar.

Granda part del territòri de Kosovo es traversat per de montanhas, mai que mai al cors de las siás frontièras. En lo bòrd nororiental amb Montenegro e part d'Albania son las montanhas Prokletije, part del conjonch dels Alps Dináricos. En aquesta cadena se tròba lo Đeravica, qu'amb una altitud de 2.565 es lo ponch mai naut del territòri kosovar,^[31] e lo canon de Rugova amb una longitud de 25 quilomètres. En lo sector noroccidental se plaçan los Kopaonik al cors de la frontièra amb Serbia Central e en lo sud se tròban las montanhas Šar. Ambedoas cadenas montanhudas son de popularas destinacions toristics, mai que mai a causa de lo sieu pargue nacional e de centres d'esquí (coma Brezovica).

Près de 36% del territòri correspond a de planas a qualques serranías de caracteristicas kársticas que s'estendon dins elas, coma lo Goljak, Drenica e Crnoljeva.^[31] Aquesta darrièra marca la diferéncia entre lo sector de las concas de Kosovo a l'èst e de Metohija (coneguda en albanés coma Rrafshi i Dukagjinit, "meseta de Dukagjin") a l'oèst. Divèrses rius crosan lo país: lo Drin Blanco cor en en direccion cap la mar Adriático al cors de Metohija, mentre lo Sitnica o fa dins la zòna orientala fins a confluir amb lo riu Ibar al nòrd, en lo sector de Kosovska Mitrovica. L'Ibar, al bòrd del riu Morava del Sud, es òm dels afluentes pertenecientes a la granda conca del riu Danubio. Qualques lacs existisson en Kosovo, en destacant lo lac Gazivoda, lo Radonjić, lo Batlava e lo Badovac.

Lo climat kosovar es predominantemente continental, amb de temperaturas templadas mas que pòdon aténher extrèmes de –10 °C e 30 °C, pendent los meses de l'ivèrn e de l'estiu boreal, respectivament. Entre octòbre e decembre s'atenhon las màgers precipitacions (promediando 600 mm annalas en los sectors llanos) e la nèu es comuna en tot lo territòri entre novembre e març, e mai se es mai important dins las zònas montanhudas. Lo sector de Metohija es mai templado per efècte de las massas d'aire caud provenent de l'Adriático.^[32]

Totas aquestas caracteristicas geograficas fan de Kosovo un territòri fòrça fértil, amb 69,1% de la siá superfícia disponibla per d'activitats agrículas (que, 31% ne son pastizales e 69% es de tèrras arables). Malgrat aiçò, a causa de las activitats industrialas e minaires, un important nombre d'ectaras es estat contaminat, en empedint lo sieu desvolopament agricòla. 39% del territòri correspond a de bòsques, que son classificats fitogeográficamente coma part de la província iliria de la Region Circumboreal.^[33] Dins la flòra kosovar destacan robles, pinos, ajas e de beces, del temps qu'en la fauna silvestre i a d'espècias d'aglas , de lops, qualques cèrvis e jabalíes.

Demografia

La populacion kosovar es formada en la siá majoritat d'albaneses. Una estimacion de 2002 de l'ONU ofrís aquestas chifras de populacion:

• 88% albaneses (1.996.000 – 2.072.000).
• 8% sèrbis (60.000 – 90.000).
• 2% goranis (41.000 – 57.000).
• 1,5% arumanos (tanben vlax o macedo-romaneses)(34.000 – 38.000).
• 0,5% turcs (17.000 – 19.000).

La distribucion segontes la religion seriá:

• 92% musulmanes.
• 7% crestian-ortodoxos.
• 1% catolics.

Economia

L'economia de Kosovo es una de las mai pauras d'Euròpa, amb una intrada per cápita aimat en 1.500 èuros en 2006. Las remesas dels emigrantes e l'ajuda estrangièra representan una part fòrça importanta de la siá sosteni. Lo sector industrial es fòrça flac, e lo porgiment d'energia electrica pauc fisabla. Lo caumatge es fòrça anautit, amb de taxas d'en torni al 40-50% de la fòrça de trabalh.

Kosovo a signat d'acòrds de liure comèrci amb Croàcia, Bòsnia e Ercegovina, Albania e la Republica de Macedònia. Aqueste darrièr país es lo sieu màger sòci comercial, seguit de Serbia, Alemanha e Turquia.

L'èuro es la moneda oficiala de Kosovo. Lo dinar sèrbi s'utiliza dins las zònas de sèrbias del nòrd.

I a dins lo país una notabla economia immergida, associada sustot al contrabando de gasolina, cigarrillos e ciment. La corrupcion e l'influéncia de las bandas de delinquéncia organizada son motiu de granda preocupacion internacionala. Las Nacions Jonhudas an fach de la lucha contra la corrupcion e la delinquéncia organizada una prioritat, en prometent a aqueste respecto una "tolerància zèro".

Cultura

Espòrts

A causa de lo sieu estátus anomal, Kosovo es estat reconegut e fa partida de doas organizacions esportiuas internacionalas fins a la data:

• Federacion Internacionala d'Andbòl
• Federacion Internacionala de Tennis de Taula

La Federacion de Fotbòl de Kosovo (Federata e Futbollit e Kosovës en albanés) es pas estat fins a la data admesa ni en l'UEFA ni en la FIFA, e per aiçò la siá seleccion pòt pas pel moment prene part en de competicions coma l'Eurocopa o la Copa Mondiala de Fotbòl. De parièra forma, fa partida pas del Comitat Olimpic Internacional.

Referéncias

Enlaces Extèrnes

• Wikisource Conten d'òbras originalas d'o sobratz Resolucion 1244 del Conselh de Seguretat de las Nacions Jonhudas.Wikisource

Wikinoticias

• Articles en Wikinoticias : Kosovo declara la siá independéncia

• Wikimedia Commons alberga Contenuda multimèdia envolopa Kosovo.Commons
• Wikinoticias A de notícias ligadas a Kosovo .Wikinoticias
• Luòc oficial de la MINUK (en anglés)
• Assemblada de Kosovo, govèrn provisional (en anglés)
• KosovoThanksYou.com (En anglés)

pnb:کوسوو